Ούτε θεός ούτε γονίδιο

Κριτική στο κυρίαρχο επιστημονικό παράδειγμα

Το ζήτημα της επιστήμης, παραμένει ταμπού. Αφορά το επιστημονικό ιερατείο. Ακόμη και σήμερα κυριαρχεί η γνώμη ότι τα ζητήματα που εγείρει η ανάπτυξη της τεχνοεπιστήμης αφορούν τους ειδικούς επιστήμονες. Θεωρούμε λοιπόν, πολύ σημαντικό να ανοίξει η συζήτηση πέρα από τους χώρους της επιστημονικής εξειδίκευσης. Να απεγκλωβιστεί από το κλειστό και περιχαρακωμένο περιβάλλον της επιστημολογίας, από το ιεραρχικά διαχωρισμένο πεδίο των ειδικών επιστημόνων. Πρώτη μας επιδίωξη, είναι να σπάσουμε την εξουσία της εξειδίκευσης, του φαντασιακού του επιστημονισμού, που πάνω κάτω λέει «μην ανησυχείτε το θέμα αφορά τους ειδικούς», «πρέπει να είσαι ειδικός για να αναφέρεσαι σε αυτά τα θέματα». Η αλήθεια είναι ότι καθένας μπορεί να διαμορφώσει άποψη, στηριζόμενος σε κοινά αποδεκτές επιστημονικές αποδείξεις. Το ζήτημα της επιστήμης, δεν είναι μονοσήμαντο αλλά πολύπλοκο και εγγενώς αντιφατικό. Αφορά τη γνώση και τη σχέση των ανθρώπινων κοινωνιών με τους εκάστοτε θεσμούς – φορείς της που την εφαρμόζουν. Είναι δηλαδή βασικά πολιτικό. 

Η επιστήμη, η ιδέα της επίστημης, της επιστημονικής αλήθειας, αποτελούν θεμελιώδεις λίθους – μύθους του νεωτερικού οικοδομήματος και του καπιταλιστικού συστήματος. 

Η νεώτερη εποχή εδραιώνεται πάνω στις ιδέες της ασταμάτητης προόδου (η οποία ταυτίζεται με την τεχνολογική ανάπτυξη ) και του ορθολογικού ελέγχου – κυριαρχίας πάνω στη φύση και την ανθρώπινη κοινωνία. Η επιστήμη της, δεν μπορούσε παρά να είναι ανάλογη: μαθηματικοποίηση – ποσοτικοποίηση του κόσμου, με στόχο την ορθολογική του κυριαρχία. 

Σε μια πρώτη προσέγγιση πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι σήμερα η επιστήμη πέρα από ισχυρός κοινωνικός θεσμός είναι και μια κυρίαρχη νομιμοποιητική σημασία. Μια σημασία ζωής. Ένα κυρίαρχο φαντασιακό που έχει μολύνει τα μυαλά (και όχι μόνο) των σημερινών κοινωνιών. Η εξουσία του ειδικού επιστήμονα είναι όχι μόνο αδιαμφησβήτητη αλλά και ζητείται επίμονα. Με αυτή την έννοια η τεχνοεπιστήμη έχει όντως αυτονομηθεί ως ισχυρός κυρίαρχος λόγος, έχει γίνει αυτοσκοπός εν πολλοίς ανεξέλεγκτος. Η θρησκειοποίησή της είναι χαρακτηριστικό της. 

Συνέντευξη του Γιώργου Ρούση*

Ζούμε μια δομική κρίση 

του καπιταλισμού

-Από την ώρα που εκδηλώθηκε η οικονομική κρίση στην Ελλάδα μέχρι σήμερα, έγιναν αρκετές παρεμβάσεις από διανοουμένους. Ορισμένοι τάχθηκαν ακόμη και με ανοιχτή επιστολή υπέρ των μέτρων, κάποιοι άλλοι στάθηκαν, εξαρχής, απέναντι και κάποιοι τρίτοι προτίμησαν τη σιωπή. Επηρεάζουν την κοινή γνώμη οι παρεμβάσεις αυτές; Οφείλουν να παρεμβαίνουν και πώς οι διανοούμενοι σε τέτοιες περιόδους;

-Γ. Ρούσης: Η ερώτηση τίθεται με όρους καθαρά ιδεαλιστικούς γιατί οι διανοούμενοι δεν είναι μια ενιαία κατηγορία ανθρώπων. Συνεπώς, δεν μπορώ ν’ απαντήσω εγώ για λογαριασμό των διανοουμένων γενικώς, γιατί υπάρχουν οι διανοούμενοι της αστικής τάξης, υπάρχουν οι διανοούμενοι που έχουν μια θολούρα και εκφράζουν απόψεις συγκεχυμένες, υπάρχουν και οι οργανικοί διανοούμενοι και οι διανοούμενοι της εργατικής τάξης.

Δεν μπορούμε να δώσουμε μια απάντηση. Θα ήταν σαν να λέμε ποια ήταν η στάση της κοινωνίας γενικώς, η οποία ήταν μια στάση αντιφατική. Αναμενόμενο είναι η στάση των διανοουμένων, όπως και της ίδιας της κοινωνίας, να είναι αντιφατική απέναντι στην κρίση. Υπήρχαν διανοούμενοι που στήριξαν τα μέτρα και δεν καταλάβαιναν, ή έκαναν ότι δεν καταλάβαιναν τίποτε για το από πού προέρχεται η κρίση, άλλοι που σιωπούσαν γιατί δεν τους ενδιέφερε ή γιατί δεν είχαν άποψη, και άλλοι, και δεν ήταν λίγοι από ό,τι τυχαίνει να γνωρίζω, που αντιστάθηκαν και είπαν ότι είναι απαράδεκτα τα μέτρα και μπήκαν σε μια προσπάθεια ερμηνείας των βαθύτερων αιτίων της κρίσης.

Η στάση των διανοουμένων επηρέασε, όπως πάντοτε επηρεάζει η στάση της διανόησης διότι από την υπόλοιπη κοινωνία θεωρούνται ως άνθρωποι που κατέχουν τη γνώση. Και από αυτήν την άποψη δεν είναι τυχαίο ότι προβάλλονται οι υποτιθέμενοι τεχνοκράτες ή διανοούμενοι στα κανάλια, στις τηλεοράσεις, στις εφημερίδες για να προωθήσουν κατά κύριο λόγο την κυρίαρχη αντίληψη πραγμάτων για τον μονοδιάστατο σύγχρονο λόγο που θέλει να μην υπάρχει άλλη διέξοδος παρά τα μέτρα που παίρνονται απέναντι στην κρίση.

Ανακοίνωση δημιουργίας επιθεώρησης κριτικών κοινωνικών ερευνών

Από το ομώνυμο ιστολόγιο

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΤΗΣ 

ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΚΡΙΤΙΚΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ PRAXIS 

Από την έναρξη της λειτουργίας της έως και σήμερα, όπου συμπληρώνεται ένας χρόνος, η Μαρξιστική Επιθεώρηση Θεωρίας και Πολιτικής Praxis δημοσίευσε (ή/και αναδημοσίευσε) κείμενα θεωρίας, εμπειρικής έρευνας και κοινωνικο-οικονομικής συγκυρίας. 

Εκτιμώντας ότι απαιτείται, πλέον, η περαιτέρω διεύρυνση και, ταυτοχρόνως, εκβάθυνση της θεωρητικής και εμπειρικής συνιστώσας της Praxis, ανακοινώνουμε τη δημιουργία της εξαμηνιαίας Επιθεώρησης Κριτικών Κοινωνικών Ερευνών Praxis, η οποία θα κυκλοφορήσει σε ανοικτής πρόσβασης ηλεκτρονική μορφή.

Σε αυτήν τη νέα επιθεώρηση θα δημοσιεύονται άρθρα, τα οποία συμβάλλουν στη μη απολογητική και εμμενή κριτική ανάλυση του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής, τόσο ως έννοια όσο και ως – εθνική και διεθνής – πραγματικότητα, ή/και ανιχνεύουν, επί αυτής της βάσης, τους όρους υπέρβασής του. Δεν απαιτείται να τονιστεί ότι η Επιθεώρηση Κριτικών Κοινωνικών Ερευνών Praxis:

1. Όχι μόνον είναι ανοικτή στον αλλά και ενθαρρύνει τον εμπεριστατωμένο διάλογο, μέσω της δημοσίευσης κριτικών άρθρων ή σημειωμάτων για κείμενα, τα οποία δημοσιεύτηκαν ή, ακόμα, δεν δημοσιεύτηκαν σε αυτήν. 

2. Ούτε δεσμεύεται ούτε εκφράζεται κατανάγκην από το υπάρχον blog Praxis, το οποίο θα συνεχίσει την λειτουργία του, δίνοντας έμφαση σε κείμενα κοινωνικο-οικονομικής συγκυρίας.

Η άνοδος και η πτώση της "ανεξάρτητης" δημοσιογραφίας (live στο Gagarin)

Χτες, στο χοροθέατρο «Γκαγκάριν», ο ευαίσθητος σε θέματα Τύπου ιδιοκτήτης-σκηνοθέτης Ν. Τριανταφυλλίδης ανέβασε με τον φίλο του, «διανοούμενο» και συγγραφέα, Π. Τατσόπουλο ένα χαζό θεατρικό βασισμένο σε πραγματικούς δυστυχώς αυτοσχεδιασμούς, με τίτλο «Eλευθεροτυπία: η Ζωή και ο Θάνατος μιας ιστορικής εφημερίδας». 

Απέναντι στους 850 (εντάξει, κατά τι λιγότερους, μιας και μερικοί είχαν πάει να κάνουν τους χειροκροτητές στη φαιδρή αυτή παράσταση της κηδείας τους) απλήρωτους συναδέλφους που δίνουν έναν αγώνα για τα δεδουλευμένα τους και δεν επιθυμούν να πέσει πρόωρα η ταφόπλακα στην εφημερίδα, κρίναμε απαραίτητο να παρευρεθούμε, να βάλουμε τα ερωτήματά μας με ένα κείμενο (μπορείτε να το δείτε εδώ) και να βγάλουμε τα δικά μας συμπεράσματα για τις σοβαρές εσωτερικές αντιφάσεις στην εφημερίδα. Μοιράστηκε επίσης κείμενο απλήρωτων εργαζομένων της Ε, το οποίο επίσης μπορείτε να δείτε εδώ.

Στην εκδήλωση παρευρέθηκαν ως κοινό 50 συνολικά άτομα: 10 από τη συνέλευσή μας, 35 περίπου απλήρωτοι εργαζόμενοι της Ε και 5-10 άτομα από ενδιαφέρον, εικάζουμε, για την εκδήλωση ή την εφημερίδα.

Ο κονφερανσιέ κ. Τατσόπουλος από την αρχή μάς έκανε την τιμή να απολογηθεί λέγοντας ότι έκανε λάθος με την χρήση της λέξης «θάνατος» στον τίτλο και δεν εννοούσε αυτό που όλοι εμείς (οι προκατειλημμένοι, όπως ανέφερε) καταλαβαίνουμε. Αφού πρώτα δήλωσε ότι φοβάται τις αντιδράσεις, στη συνέχεια αποφάνθηκε ότι τελικά δεν φοβάται (ίσως μόνο τα κείμενα και οι λέξεις να τον τρομάζουν) και ότι έχει ακόμα «αρχίδια», εκλιπαρώντας μα και κερδίζοντας τις επευφημίες των φτωχών χειροκροτητών του...

Εικόνα από το μέλλον μας

Σχόλιο βιβλιοφρικάριος:

Η επίθεση της καπιταλιστικής κυριαρχίας ακολουθεί πρωτόγνωρους -για τα ελλαδικά τουλάχιστον δεδομένα- ρυθμούς. Σαστισμένος ο κόσμος της εργασίας παρακολουθεί τη γη να φεύγει κάτω από τα πόδια του, χάνει τον ορίζοντά του και απομένει να προσπαθεί να φανταστεί τον εαυτό του πώς θα εξακολουθεί να ζει μέσα στις καινούργιες συνθήκες εξαθλίωσης που διαμορφώνονται γι’ αυτόν. Την ίδια ώρα η γερμανική καπιταλιστική μηχανή κουνά το δάχτυλο και απειλεί με εξαΰλωση όποιον διαφωνεί με το δικό της οικονομικό μοντέλο (πολλοί το λένε και ανάπτυξης), ένα μοντέλο το οποίο υπόσχεται δημοσιονομική σταθερότητα και κοινωνική ισορροπία. Διεκδικεί μάλιστα και δάφνες επιτυχίας αφού -όπως επαίρονται οι γερμανοί πολιτικοί- κατάφερε ήδη να αντιμετωπίσει μια πρώτη κρίση τη δεκαετία του '90. Μια μικρή γεύση για το πώς το κατάφερε αυτό και ποια στρώματα λεηλάτησε για να το καταφέρει δίνει ένας έλληνας εργάτης που ζει και εργάζεται εκεί. Και σίγουρα μοιάζει λίγο με το κουστούμι που ράβουν και για εμάς εδώ. Το αν αυτό θα είναι το κουστούμι της κηδείας μας ή της κυριακάτικης γιορτής μας, μόνο εμείς οι ίδιοι οι εργάτες θα μπορέσουμε να το καθορίσουμε...

ΣΤΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΑΣ. ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΕΛΛΗΝΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥ

Επιστολή που έστειλε στον καθηγητή του Χριστόφορο Βερναρδάκη, ένας παλιός φοιτητής του, που σήμερα, μετά τις μεταπτυχιακές του σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Εσσεξ στη Μεγ. Βρετανία, εργάζεται σε εργοστάσιο της Γερμανίας. Ιδού η …ανταπόκριση του…

Γεια σου Δάσκαλε,

Με αφορμή την ιστορική εμφάνιση σου στο φύλλο των εργαζομένων της Ελευθεροτυπίας, πήρα το θάρρος να σου στείλω αυτό το mail, εκφράζοντας κάποιους προβληματισμούς σε συνδυασμό με μια παράθεση απόψεων και συμπερασμάτων από τη γερμανική κοινωνία, όπου βρίσκομαι και εργάζομαι. Πράγματι, η απουσία μου (φυσική και μόνο) από την εξελισσόμενη ελληνική κοινωνία με λυπεί βαθύτατα και ιδιαίτερα η απουσία μου από τους δρόμους, όπου κατά τη γνώμη μου δίνεται μια τεράστια μάχη πρωτίστως συνειδησιακή (προσπάθεια ριζοσπαστικοποίησης της κοινωνίας) και δευτερευόντως πολιτική, αλλά οι εξελίξεις στη γερμανική κοινωνία είναι επίσης μεγάλες και θα επεκταθώ σε αυτό στη συνέχεια.

Δεν ξέρω αν γνωρίζεις, αλλά δουλεύω σε ένα εργοστάσιο (ως ανειδίκευτος εργάτης) στο Dachau, με ελαστικό ωράριο και συνθήκες σχεδόν τραγικές. 8,5 ώρες την ημέρα, απο τις οποίες πληρωνόμαστε τις 8 και τη Παρασκευή 6 ώρες. Πολλοί εργάζονται για 400ευρώ και ή τα υπόλοιπα τα παίρνουν μαύρα ή απλά εργάζονται 30 ώρες το μήνα. Πολλοί εξ αυτών είναι και Γερμανοί, άλλοι έχουν βρει αυτήν την εργασία από Zeitfirma (είναι εταιρίες ενοικίασης εργαζομένων όπου αν για παράδειγμα δουλεύουν με 10ευρώ την ώρα τα 2 απ’ αυτά τα παίρνει η εταιρία).

Στις ΗΠΑ απαγορεύουν τη προσφορά φαγητού στους άστεγους

Μπορεί ο δήμαρχος Αθηναίων Καμίνης να κρατά τα δημόσια κτίρια κλειστά και να μη δέχεται να φιλοξενηθούν οι άστεγοι, να νοιάζεται μόνο για το πώς θα φύγουν οι Αγανακτισμένοι από το Σύνταγμα και το πώς θα απαγορευτούν οι διαδηλώσεις, εκφράζοντας με συνέχεια και συνέπεια το ρόλο λαγού στο αντιδραστικό σερί του Κοινοβουλευτικού Ολοκληρωτισμού, αλλά τους δημάρχους των αμερικανικών πόλεων δεν τους φτάνει. Προσπαθεί βέβαια, αλλά πρέπει να φάει πολλά ψωμιά ακόμη.

Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, η προσφορά τροφής προς τους άστεγους έχει πλέον απαγορευθεί σε μεγάλες πόλεις σε όλη την επικράτεια, καθιστώντας τη χώρα των Η.Π.Α. ακόμη πιο ανάλγητη. Σε άλλες πόλεις όπου δεν έχει ισχύσει αυτή η έκδηλη απαγόρευση, η προσφορά τροφής προς αστέγους έχει αγκιστρωθεί από τόσες προϋποθέσεις - όπως η απόκτηση ακριβών ειδικών αδειών, η υποχρεωτική λήψη μαθημάτων προετοιμασίας φαγητού κ.ο.κ - ώστε η προσφορά τροφής προς τους άστεγους να έχει γίνει απλησίαστη για τον κοινό κόσμο. Ορισμένες πόλεις προβαίνουν σε αυτές τις απαγορεύσεις και περιορισμούς επειδή ισχυρίζονται ότι ανησυχούν για τους υγειονομικούς κινδύνους που εγκυμονεί η διαμοίραση τροφής από τους πολίτες, προτιμώντας να πεθάνουν της πείνας από το να δεχτούν την άμεση βοήθεια του γείτονα. Προσφάτως είχαμε απαγορεύσεις στη Φιλαδέλφεια, στο Ορλάντο, στη Νέα Υόρκη, στο Λας Βέγκας, στο Ντάλας, στο Χιούστον κ.α., ενώ σε εκκλησία της Λουιζιάνα απαγορεύθηκε να προσφέρει νερό γιατί δεν είχε κυβερνητική άδεια.

Ποιος φοβάται το Ιράν;

του Κώστα Κ.

Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν έχει αναδειχτεί σήμερα στο βασικό αντικείμενο της διαμάχης με τις ΗΠΑ, την ΕΕ και το Ισραήλ. Πρόκειται για μια σοβαρή διαμάχη, η οποία κλιμακώνεται και οξύνεται, καθιστώντας το ενδεχόμενο της πολεμικής σύγκρουσης κάτι περισσότερο από πιθανό. Στην πραγματικότητα όμως το πυρηνικό πρόγραμμα, αποτελεί ένα μόνο από τα αντικείμενα μιας γενικότερης σύγκρουσης, η οποία προκύπτει από μια σειρά αντιτιθέμενων συμφερόντων, συνδέεται με πολλές πτυχές της πολιτικής των εμπλεκόμενων χωρών και οι ιστορικές της ρίζες πηγαίνουν πολλά χρόνια πίσω.

Στα ελληνικά ΜΜΕ (τα οποία αντιγράφουν και αναπαράγουν τις ερμηνείες των αμερικανικών και των άλλων ευρωπαϊκών ΜΜΕ) κατασκευάζεται συστηματικά μία εικόνα, σύμφωνα με την οποία, το θεοκρατικό καθεστώς επιδιώκει να καταστήσει το Ιράν μια πυρηνική δύναμη, απειλή για την ειρήνη στη Μέση Ανατολή και ένα ισχυρό κέντρο οργάνωσης της παγκόσμιας τρομοκρατίας, την οποία μάλιστα θα ενισχύσει με πυρηνικά όπλα. Εάν το Ιράν αποκτήσει πυρηνικά όπλα, το ενδεχόμενο ενός πυρηνικού πολέμου στην Μέση Ανατολή θα είναι ένας διαρκής εφιάλτης και ο λαός του Ισραήλ θα ζει συνεχώς υπό το φόβο μιας πυρηνικής επίθεσης. Οι εικόνες αυτές συνθέτουν μία καρικατούρα του Ιράν, κατασκευάζοντας έναν δαιμονικό αντίπαλο, η φύση του οποίου δεν αφήνει άλλα περιθώρια αντιμετώπισης, παρά μόνο τον πόλεμο.

Προεκλογικό ρέκβιεμ για τη μεσαία τάξη

του Αντώνη Αντωνάκου

Ο εξαθλιωμένος προλετάριος, στο σύγχρονο κόσμο, βρίσκει μια θέση κάτω απʼ τη φτερούγα της θρησκείας κι ένα πιάτο φαί απʼ τις ελεημοσύνες. Κατά μια έννοια είναι ελεύθερος γιατί δεν έχει να φοβηθεί τίποτε αφού είναι ήδη εξαθλιωμένος.

Αν δεχτούμε όμως, πως ελευθερία είναι να κάνουμε ηθικές επιλογές χωρίς κάποιον εξαναγκασμό και να ζούμε την ιδιωτική μας ζωή ελεύθεροι μέσα στα όρια που επιβάλλονται απʼ τα δικαιώματα των άλλων θα δούμε πως αυτές οι ηθικές επιλογές είναι κατευθυνόμενες απʼ τις μεγάλες επιχειρήσεις.

Από ιδιώτες δηλαδή που διαχειρίζονται τις πληροφορίες. Μιαν απρόσωπη εξουσία φαίνεται πως ίπταται πάνω απʼ τις ζωές μας. Στην πραγματικότητα όμως είναι ο ιδιωτικός τομέας αυτός που ελέγχει τις ανάγκες, τη μόδα, το έγκλημα ή τις ορμές.

Ο φορέας δηλαδή της υπεραξίας.

Ο διαχειριστής του χρήματος αλλά κι ο αρχιερέας της αλλοτρίωσης και της αποξένωσης. Ο προαγωγός των ανθρώπων και των λαών.

Ο μεταμορφωτής όλων των ανθρώπινων και φυσικών ιδιοτήτων στα αντίθετά τους.

Το καπιταλιστικό κράτος είναι ιδιοκτησία των μεγάλων επιχειρήσεων, δια μέσω του οποίου εισπράττουν παράλογους κεφαλικούς φόρους και χαράτσια απʼ τις κατώτερες τάξεις.

Η εφορία για να ελέγξει τη φοροδιαφυγή ελέγχει την ιδιωτική ζωή. Ενδιαφέρεται δηλαδή να μάθει εάν ο πολίτης ζει αμαρτωλά ή όχι.

Βεβαίως δεν είναι η αμαρτία αυτό που μετρά, αλλά ο πολίτης νιώθει ότι η ιδιωτική του ζωή απειλείται χωρίς να μπορεί να παραπονεθεί για ολοκληρωτική βαναυσότητα.

Κάποιος μας υποβάλει στην ταπείνωση της σωματικής έρευνας στο αεροδρόμιο αφού θεωρούμαστε εν δυνάμει τρομοκράτες ή μας υποβάλει σε προσβλητικές ερωτήσεις αφού μας θεωρεί εν δυνάμει εμπόρους ναρκωτικών. Φυσικά το αν θα υπάρχουν τρομοκράτες ή ναρκωτικά δεν είναι θέμα έλεγχου αλλά θέμα κοινωνικής οργάνωσης.