Κακοτοπιές

Ο γνωστός αρθρογράφος της αριστεράς Π.Π. ξαναχτύπησε στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού Unfollow (το άρθρο εδώ). 

Από που να το πιάσει κανείς: 

Η κριτική που (προσπαθεί να) κάνει στο Σύριζα, καταλήγει να ποντάρει έκδηλα της ελπίδες του σε "αριστερές" και δεξιές τάσεις εντός του, κυρίως στο "Αριστερό Ρεύμα" και τις περίφημες δικλίδες ασφαλείας για την "κυβέρνηση της Αριστεράς". Έχουμε καταπιεί δηλαδή τη καμήλα της διακυβέρνησης και διαχείρισης του καπιταλισμού (και μάλιστα ενός καπιταλισμού σε κρίση) και μας έκατσε στο λαιμό με ποιό "κόλπο" η διακυβέρνηση μετατρέπεται σε προπύργιο του σοσιαλισμού. Αυτή η (νέα;) πολιτική τοποθέτηση όμως, δεν είναι ξένη στους θεωρητικούς της ΑΝΤΑΡΣΥΑ. Προηγήθηκε αντίστοιχο άρθρο του Π. Μαυροείδή (δες εδώ). Κοινώς "κριτική" στο Σύριζα, για να βρει υπόστεγο στη πολυκατοικία της αριστεράς, έστω και σαν γκρινιάρης. Σε άλλο σημείο κατακεραυνώνει τον Σύριζα για τη "σούπα" θέσεων που εξήγγειλε, για ανακολουθία λόγων και πράξεων αλλά την ίδια στιγμή, η γραμμή που προτείνει, εξυπηρετεί (και αυτή) ακριβώς την ίδια (μικροαστική) θολούρα. Γραφεί λοιπόν ο Π.Π.: "Λες και δεν έχει «προκληθεί» βάναυσα ο έλληνας εργαζόμενος από τα μνημόνια της κοινωνικής βαρβαρότητας και του εθνικού εξευτελισμού!". Στα λόγια είναι εύκολο να κατακεραυνώνει κανείς την άνοδο της Χρυσής Αυγής και τον ρατσιστικό κανιβαλισμό της κοινωνίας. Αλλά όταν ένας από τους πιο γνωστούς θεωρητικούς της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς ξεσπαθώνει για τον "εθνικό εξευτελισμό" του "έλληνα εργαζόμενου" τότε πραγματικά πρέπει να ξέρουμε ότι αυτή η βάρκα τρύπησε σε τέτοιο βαθμό, που μόνος της προορισμός είναι ο πάτος.

Αντίστοιχα όμορφα συνεχίζει ο Π.Π. στη κριτική του στο ΚΚΕ. Από τη μία θαυμάζει την "οργανωτική στερεότητα"(sic) του κόμματος, κι από την άλλη "χτυπά" στο "Απέναντι στην τρομερή κρίση που βιώνουμε... η μόνη απάντηση που δίνει η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ είναι η… σοσιαλιστική επανάσταση!". Το θαυμαστό με τον Π.Π. είναι ότι δε μασάει τα λόγια του: είναι ακριβώς σε αυτό το σημείο που η λογική της ενσωμάτωσης του ξεγυμνώνεται. Δεν είναι λοιπόν η επανάσταση η μόνη σοβαρή και ρεαλιστική συνθήκη απάντησης της εργατικής τάξης στη κρίση. Αν μάθει ο Π.Π. άλλο δρόμο για να ανατραπεί ο καπιταλισμός ας μας το πει, αλλά αν αν τελικά αυτό που μας προτείνει είναι εντός συστήματος, ας πάψει επιτέλους να μας πλασάρεται ως "αντικαπιταλιστής". Συνεχίζοντας το μέλος της ΑΝΤΑΡΣΥΑ, δεν αναφέρει λέξη για τις συνεχιζόμενες ήττες των εργατικών αγώνων είτε βρίσκονται "υπό" τη χειραγώγηση του ΠΑΜΕ είτε της αναδυόμενης συνδικαλιστικής γραφειοκρατεία του ΣΥΝ. Δεν βρίσκει τίποτε να πει στη κριτική του για την (συνειδητή) εγκατάλειψη της εργατικής πάλης στη βάση με αντίτιμό τη "ψήφο" στο Κόμμα, ούτε την ενσωμάτωση αυτής της αριστεράς σε "αριστερά" και δεξιά εναλλακτικά σχέδια διαχείρισης, εντός ή εκτός ΕΕ και ευρωζώνης, ούτε φυσικά για τον επαναστατικό δρόμο της ταξικής πάλης που είναι κάτι πολύ διαφορετικό από τις προτάσεις χωρίς αντίκρυσμα της ΚΕ του ΚΚΕ στο επερχόμενο συνέδριο τους. 

Ο λόγος που ασχολούμαι με με το εν λόγω άρθρο, δεν είναι γιατί μπορεί να παίξει κάποιο ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις, αλλά γιατί η χρεοκοπία της αριστεράς στη χώρα μας γίνεται ακόμη πιο έκδηλη, αν πάρει κανείς υπόψιν του τη αυτοαποκαλούμενη "κριτική εκ αριστερών", εντός της. Ο ουσιαστικότερος όμως λόγος είναι γιατί όσοι και όσες επιθυμούμε να βαδίσουμε στα αχαρτογράφητα μονοπάτια της ταξικής αντιμετώπισης της καπιταλιστικής κρίσης, οφείλουμε να ξέρουμε που ακριβώς έχουν βαλτώσει και εγκλωβιστεί ρεύματα της αριστεράς, που τουλάχιστον προγραμματικά, είχαν θέσει (στη μακρινή εποχή προ κρίσης) το ζήτημα της κομμουνιστικής επαναθεμελίωσης. Να ξέρουμε, να αποφεύγουμε τις κακοτοπιές...

avanti_maestro

Αλλαγή της κοινωνίας με κράτος ή χωρίς;

σημείωση [avanti_maestro]: Παρά τον παραπλανητικό τίτλο του, το άρθρο του μέλους του ΝΑΡ, Μηνακάκη, θέτει κάποιες ενδιαφέρουσες πτυχές για το επαναστατικό εργατικό κίνημα σήμερα. Εστω κι έτσι όμως, θα έφτανε να πάρει κανείς έναν καθρέφτη και να αντιστοιχίσει το πολιτικό πρόγραμμα της Ανταρσύα (που μέλος της είναι ο συγγραφέας) με τα λεγόμενα του. Τα κενά και οι απουσίες είναι έκδηλες και εκκωφαντικές. Πως άλλωστε μπορεί να περπατήσει το πρόγραμμα της αριστερής σοσιαλδημοκρατίας, με ένα πρόγραμμα που θα παλεύει για "θεσμοί μια ανταγωνιστικής δυαδικής εξουσίας, έμβρυα ενός άλλου τρόπου οργάνωσης και διεύθυνσης της κοινωνίας, που και τις νέες δυνατότητες των σύγχρονων ανθρώπων θα αντανακλούν και την τάση για κατάργηση του αστικού κράτους θα αποτυπώνουν; Πρέπει να δοκιμάσουμε τώρα, να ανταλλάξουμε εμπειρίες και προβληματισμούς ως κίνημα κοινωνικής χειραφέτησης, να στοχαστούμε πάνω στην εμπειρία των σοβιέτ και των εργατικών συμβουλίων αλλά και πάνω στα λατινοαμερικάνικα πειράματα.". Δυστυχώς Βασίλη, πολύ αργά για δάκρυα. Καιρός για ουσιαστικές μετατοπίσεις.

Αλλαγή της κοινωνίας με κράτος ή χωρίς; 

του Βασίλη Μηνακάκη

Υπάρχουν δυο τρόποι για να προσεγγιστεί το ερώτημα αυτό: γενικά θεωρητικά ή με συγκεκριμένη ανάλυση της συγκεκριμένης κατάστασης. Και οι δύο οπτικές είναι χρήσιμες και αναγκαίες. Αναγκαίος είναι κι ο εσωτερικός διάλογος μεταξύ τους, μιας και δεν τις χωρίζουν σινικά τείχη. Επιπλέον, η δύναμη της μιας δίνει δύναμη και στην άλλη. Στην παρέμβασή μου, όμως, θα ήθελα να εστιάσω στη δεύτερη κυρίως οπτική.

Τι μπορούμε, λοιπόν, να πούμε για το σύγχρονο κράτος; Μπορούμε, προφανώς, να επαναλάβουμε ανεπιφύλακτα τις κλασικές μαρξιστικές θέσεις ότι αποτελεί συλλογικό κεφαλαιοκράτη, όργανο έκφρασης των συμφερόντων του κεφαλαίου, μηχανισμό που υλοποιεί την εξουσία και την κυριαρχία του.

Θα πει κανείς. Αυτά ίσχυαν πάντα και θα ισχύουν πάντα στον καπιταλισμό. Ας το βασανίσουμε λίγο, όμως. Γιατί; Γιατί αυτοί οι χαρακτηρισμοί -για τους οποίους υπήρχε και υπάρχει συζήτηση και αντιπαράθεση και εντός του μαρξιστικού ρεύματος και ανάμεσα σε αυτό και στον αναρχισμό, τα ελευθεριακά κι άλλα ριζοσπαστικά ρεύματα- δεν εκδηλώνονταν με τον ίδιο τρόπο στην ιστορική πορεία του καπιταλισμού.

Την εποχή του λεγόμενου κράτους πρόνοιας, του κεϊνσιανισμού, των μαζικών κοινωνικών συμβολαίων, του τεϊλορισμού, της κοινοβουλευτικής αποχαύνωσης οι θέσεις αυτές είχαν υποβαθμιστεί από πολλούς και -το κυριότερο- στη λεγόμενη «κοινή συνείδηση». Το κράτος πρόβαλε ως εκφραστής του γενικού καλού και εγγυητής της προόδου και της ανάπτυξης. Πρόβαλε κυρίως με την κοινωνική του λειτουργία (αναπαραγωγή εργατικής δύναμης) παρά με την κατασταλτική, κυρίως ως οργανωτής των κοινωνικών συμμαχιών της αστικής τάξης παρά ως εργαλείο ταξικής καταπίεσης εκ μέρους του. Ακόμη και σε τμήματα της μαρξιστικής Αριστεράς εμφανίστηκε τότε μια μετατόπιση: δεν είναι όργανο της αστικής τάξης αλλά συνισταμένη των ταξικών συσχετισμών, δεν συμπυκνώνει-υλοποιεί την αστική εξουσία και κυριαρχία αλλά την ταξική πάλη. Που σημαίνει ότι με έναν άλλο συσχετισμό δυνάμεων, με μια άλλη ισορροπία στην ταξική πάλη το κράτος θα μπορούσε να αλλάξει χαρακτήρα, να γίνει εργαλείο προώθησης μιας προοδευτικής, ριζοσπαστικής και -γιατί όχι- σοσιαλιστικής πορείας.

Αυτή η άποψη δεν ήταν ούτε τότε σωστή και αποδείχτηκε στη ζωή – αλλά αυτό δεν είναι το θέμα μας εδώ. Βέβαιο είναι, ωστόσο, πως αν τότε είχε κάποιο έρεισμα, αν υπήρχαν κάποιοι λόγοι που την καθιστούσαν πιστευτή τότε, σήμερα αυτοί έχουν εκλείψει. Ας δούμε γιατί.

         

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του σύγχρονου κράτους;

1. Το σύγχρονο κράτος -και οι κυβερνήσεις που το διαχειρίζονται, νεοφιλελεύθερες, συμμαχικές ή σοσιαλιστικές- αποτελεί τον βασικό μοχλό προώθησης της στρατηγικής του κεφαλαίου για την αντιμετώπιση της κρίσης. Συνθλίβει μισθούς, απογειώνει τη φορολογία, διευκολύνει την ελαστική εργασία, χαρατσώνει ασύστολα και τόσα άλλα. Να θυμίσουμε εδώ το ρόλο που έπαιξε η Ατζέντα 2010 που προώθησε πριν χρόνια ο σοσιαλδημοκράτης Σρέντερ, η οποία επιτρέπει σήμερα στο γερμανικό κεφάλαιο να είναι αυτό που είναι, έχοντας όμως το 20% του εργατικού δυναμικού της χώρας με μισθό κάτω από 400 ευρώ.

 2. Το σύγχρονο κράτος απαλλάσσεται από τις περισσότερες παραγωγικές δραστηριότητες που είχε. Τις ιδιωτικοποιεί και παράλληλα ιδιωτικοποιεί το σύνολο των κοινωφελών λειτουργιών (ενέργεια, ύδρευση, αεροδρόμια, λιμάνια, μεταφορές, δρόμοι κ.λπ.) αλλά και πολλές λειτουργίες του σκληρού κρατικού πυρήνα (καθαριότητα, είσπραξη φόρων, έρευνα κ.λπ.). Τέλος, απελευθερώνει όλες τις ρυθμιζόμενες αγορές και επιβάλει ακόμη και στο εσωτερικό του ιδιωτικοοικονομικά-αγοραία κριτήρια λειτουργίας, μέσω της λεγόμενης αξιολόγησης ή των δήθεν κριτηρίων αποδοτικότητας.

 3. Το σύγχρονο κράτος συνθλίβει τις όποιες κοινωνικές του λειτουργίες (υγεία, παιδεία, ασφάλιση). Όλες εκείνες που εξασφάλιζαν την αναπαραγωγή της εργατικής δύναμης, από τη μια, αλλά και τη δική του αναπαραγωγή, από την άλλη. Γιατί με αιχμή αυτές τις λειτουργίες εμφανιζόταν ως υπερταξικό και ως εκφραστής της κοινωνίας, με αιχμή αυτές η αστική τάξη οικοδομούσε μαζικά κοινωνικά συμβόλαια, αποσπούσε τη συναίνεση και νομιμοποιούσε το αστικό πολιτικό σύστημα. Τώρα αυτές οι υπηρεσίες ή αγοράζονται από τους πολίτες από ιδιωτικές επιχειρήσεις ή και από το κράτος (π.χ. 25 ευρώ για εισαγωγή) είτε η προσφορά τους  γίνεται με τέτοιους όρους που μετατρέπεται σε μηχανισμό αποδοχής του νέου εργασιακού τοπίου (π.χ. η λεγόμενη ελαστασφάλεια ή οι ενεργητική πολιτική απασχόλησης).

 4. Το σύγχρονο κράτος ενισχύει στο έπακρο την κατασταλτική του λειτουργία πολλαπλά. Ενισχύει ποιοτικά και ποσοτικά τους μηχανισμούς καταστολής, τους εμπλουτίζει με μηχανισμούς ηλεκτρονικού χαφιεδισμού και ελέγχου. Ταυτόχρονα, ενισχύει τα όπλα της εργοδοτικής βίας, το δεσποτισμό των αφεντικών εντός παραγωγής. Τέλος, διακορεύει τις τυπικές αστικές ελευθερίες, τα συντάγματα, τους δικούς του κοινοβουλευτικούς θεσμούς και συνάμα το δικαίωμα στην αντίσταση, τη διαδήλωση, την απειθαρχία, την απεργία, τη δυναμική διαμαρτυρία – ειδικά τις μορφές πάλης που υπερβαίνουν τη νυσταλέα επετηρίδα της συνδικαλιστικής γραφειοκρατίας ή δεν βολεύονται με μια απλή εκλογική ή κυβερνητική εξαργύρωση.

 5. Τέλος, το σύγχρονο κράτος διαμορφώνει μια νέα αρχιτεκτονική ανάμεσα στους κεντρικούς θεσμούς και τους κατώτερους κρίκους του, όπως η τοπική αυτοδιοίκηση, και ανάμεσα σε αυτό και τους υπερεθνικούς αστικούς θεσμούς όπως η ΕΕ, το ΔΝΤ, το ΝΑΤΟ. Από τη μια, με τον Καλλικράτη αρκετές λειτουργίες του κεντρικού κράτους περνούν στο τοπικό κράτος (π.χ. παιδεία). Κι από την άλλη, με τα μνημόνια, τις δανειακές συμβάσεις, τη συμμετοχή στην ΕΕ κάποια κρίσιμα στοιχεία της κρατικής λειτουργίας εντάσσονται -δεσμεύονται, για την ακρίβεια- από ένα ευρύτερο πλέγμα, που δεν είναι μεν υπερκράτος, είναι όμως πολύ ασφυκτικό και, το κυριότερο, πλήρως παραδομένο στις πολυεθνικές και τις τράπεζες και πλήρως αποστειρωμένο από τη λαϊκή πίεση ακόμη κι από τις αστικές κοινοβουλευτικές διαδικασίες. Αυτή η νέα αρχιτεκτονική ισχυροποιεί το κράτος απέναντι στο λαό, εντείνει τον καταπιεστικό του ρόλο και την υπέρ της μισθωτής εκμετάλλευσης λειτουργία του.